Sıralamada üçüncü
Tematik dosya · Dönem: 1944–1989 · Okuma: 7 dk
Dokuz milyon nüfuslu bir ülke, sekiz altın madalya ve bir devlet yöntemi.
1980'de Moskova Olimpiyat Oyunları'nda Bulgaristan madalya sıralamasında üçüncü oldu. Sekiz birincilik, on altı gümüş, on yedi bronz: yirmi spor dalında yarışan iki yüz yetmiş bir sporcuyla toplam kırk bir madalya.
Dokuz milyon nüfuslu bir ülke Oyunlar'da tesadüfen üçüncü olmaz. Oraya, bunun için kurulmuş bütün bir aygıt sayesinde varır: parçalarını bu natürmortun barındırdığı bir aygıt.
Bulgar sporuna ait nesneler: 1955 eskrim flaması, Naroden Sport (Народен спорт) gazetesi, Sofya Komsomolu madalyası, antrenman kitapları ve yarışma programları — Collection Cold War Bulgaria
Politbüro'dan söz eden bir spor gazetesi
Basın yayınıyla başlayalım. Naroden Sport, yani Halk Sporu, alt başlığında belirtildiği gibi bir merkez konseyin organıdır. Ve birinci sayfası hiçbir Batılı spor gazetesine benzemez.
Manşet «Parti'ye ve halka adanmış oğullar ve kızlar»dan söz ediyor. Altında iki gönderme: Merkez Komite Politbürosu'nun bir toplantısı ve yoldaş Todor Jivkov'un Komsomol militanları önündeki bir konuşması.
Birinci sayfasını genel sekreter ve Politbüro'nun kapladığı bir spor gazetesi. Bu bir yayın sapması değil: bu sistemde sporun tanımının ta kendisi. Siyasetten ayrı bir alan olarak var değildi, onun bir kolu idi.
Madalya gençlik örgütünden geliyor
Sonraki nesne aynı mantığı başka bir yoldan doğruluyor.
Bu yaldızlı madalyayı bir spor federasyonu vermedi. Üzerinde Sofya ДКМС Şehir Komitesi kaydı var: bu müzenin başka bir dosyasında ele alınan, Parti'nin gençlik örgütü Komsomol.
Yani atletik başarıyı ödüllendiren, gençliğin siyasi örgütüydü. Yanına konmuş «Pionerlerin dörtlü müsabakası» karnesi aynı şeyi bir kademe aşağıda söylüyor: yarışma dokuz ile on dört yaş arası çocuklarda, kendi örgütlerinin çerçevesinde başlıyordu.
Yetenekli bir çocuk bir kulüpçe fark edilmiyordu. Bütün çocukların zaten bulunduğu yerde fark ediliyordu.
Üstte, bütünü çerçeveleyen tek bir örgüt vardı: Bulgar Beden Kültürü ve Spor Birliği. Bir sendikaya ya da bir gençlik örgütüne üye olunduğu gibi, karneyle üye olunuyordu.
Bulgar Beden Kültürü ve Spor Birliği üyelik karnesi — Collection Cold War Bulgaria
Bulgaristan Halk Cumhuriyeti spor flaması, 1983 — Collection Cold War Bulgaria
Teknik bir yazın
Ardından, bir devlet spor sistemini basit bir spor teşvikinden gerçekten ayıran şey geliyor.
«Sporcunun yardımına» başlıklı bir dizinin iki cildi; logolarından ve kapaklarındaki antik disk atıcısından tanınıyorlar. Bunlardan Elisaveta Genova imzalı olanı, sporcunun yarışmalar öncesi ruhsal hazırlığı üzerine. Yanında Bulgaristan'da voleybol üzerine bir eser ve L. Milanov'un «Altın sarmal»ı.
Balkanlar'da küçük bir ülkede yayımlanmış, zihinsel hazırlığa adanmış bir yayın dizisi: bu, araştırmacıları, bütçeleri ve böyle bir yazını okuyabilecek teknik kadro okurunu varsayar. Bulgar sporunun kendi uygulamalı bilimi vardı.
1955 tarihli, kadife ve altın iplikle işlenmiş eskrim flamasını bu bağlamda anlamak gerekir. Eskrim bir kitle sporu değildir; teçhizat ve eğitici açısından pahalı, kulüp temelli bir daldır. Daha 1955'te resmî bir flamaya kavuşması, madalya getiren dallarla sınırlı kalmayan, erken ve geniş bir yatırıma işaret eder.
Emeğe ve savunmaya hazır (Готов за труд и отбрана)
Bütün bu aygıtın yalnızca şampiyonları hedeflediği sanılmamalı. Kitle sporunun kendi düzeneği vardı ve her şeyi söyleyen bir ad taşıyordu.
«Emeğe ve savunmaya hazır» spor rozetleri, ikinci derece — Collection Cold War Bulgaria
«Emeğe ve savunmaya hazır»: Sovyet modelinden alınan formül, beden hareketini sportif olmayan iki ereğe açıkça bağlıyor. Koşmak için koşulmuyor. Üretmek ve dövüşmek için koşuluyor.
Program sınavlar ve dereceler üzerinden işliyordu (koşu, atlama, atma, kimi zaman atış); takılan mineli bir rozetle onaylanıyordu. Buradaki ikinci derece kaydını taşıyor: amatör sporcunun da bir rütbesi vardı ve bu rütbe görünürdü.
Bütün bir nüfus böylece kendini sıralamaya çağrılıyordu. Spor yapılan ya da yapılmayan bir boş zaman uğraşı değildi: herkesin bir basamağını tuttuğu bir merdivendi.
Yöntemin değeri
Sonuçlar geldi ve hatırı sayılırdı.
Bütün Yaz Oyunları toplamında güreş, on sekizi birincilik olmak üzere yetmiş üç madalyayla Bulgaristan'ın birinci sporu olmayı sürdürüyor; onu otuz dokuz madalyayla halter izliyor. Bu başarıların ezici çoğunluğu 1960'lardan 1980'lere uzanan devlet programları dönemine ait.
Halterde bir yöntem, on iki olimpiyat şampiyonu ve elli yedi dünya şampiyonu yetiştiren antrenör İvan Abaciev'in adına bağlı olarak «Bulgar sistemi» adıyla ekol bile oldu. Yöntemlerinin sertliğiyle ün salmıştı. 1984'te Bulgar halterciler otuz dünya rekorunun on ikisini elinde tutuyordu.
Öteki yanı da söylemek gerek. Bulgar halterciler yinelenen doping suçlamalarına konu oldu ve 1988 Oyunları'nda birçok pozitif vaka saptandı. Konu rejimin düşüşünden çok sonra yeniden gündeme geldi: 2008'de Pekin için ön seçilen takımın tamamı pozitif çıktı ve federasyon bütün heyetini geri çekti: tarihinde bir ilk.
Çöküş
Sistemin değerinin en net kanıtı, ortadan kalktığında olanlardır.
1988'de Seul'de Bulgaristan onu birincilik olmak üzere otuz beş madalya kazandı. Dört yıl sonra, 1992'de Barselona'da: beşi birincilik olmak üzere on sekiz madalya. Bir olimpiyat döneminde yarısı.
Açıklama yapısaldır. Spor merkezî olarak planlanıyor ve destekleniyordu; piyasa ekonomisine geçiş tesislerin özelleştirilmesini ve güvenceli kamu desteğinin sonunu getirdi, spor örgütlerini kıtlaşan kaynaklar için birbiriyle yarışmaya zorladı. Bulgar marşı 2008'den beri Olimpiyat Oyunları'nda çalınmadı.
Bir spor vitrini ne gösterir
Bu nesneler gerçek bir başarıyı ve tartışmalı bir mekanizmayı, ikisi düzgünce ayrılamayacak biçimde anlatıyor.
Gerçek başarı: sporcular çalıştı, acı çekti, kazandı. Antrenörler bugün hâlâ incelenen yöntemler icat etti. Küçük bir ülke en büyüklere karşı direndi ve Bulgarların bundan duyduğu gururun yapay hiçbir yanı yoktu.
Tartışmalı mekanizma: bu başarıyı, onda siyasi bir gösteri gören, çocukları gençlik örgütleri aracılığıyla saptayan, spor gazetelerinde Politbüro'yu manşete taşıyan ve kimi sonuçları bugün bildiğimiz uygulamalara dayanan bir devlet üretti.
1955'in işlemeli flaması ile ruhsal hazırlık el kitabı aynı düzeneğe aittir. Biri kutlar, öteki en iyiye çıkarır. İkisinin arasında, yirmi yıl boyunca erken kalkmış insanlar vardır.
Kaynakta doğrulanan bilgiler: Bulgaristan'ın 1980 Moskova Oyunları madalya sıralamasında üçüncülüğü, sekiz birincilik, on altı gümüş, on yedi bronz ve yirmi spor dalında yarışan iki yüz yetmiş bir sporcuyla; güreşte on sekizi birincilik olmak üzere yetmiş üç olimpiyat madalyası ve halterde otuz dokuz madalya toplamı; bu başarıların 1960-1980 devlet programlarında yoğunlaşması; İvan Abaciev'in kariyeri, yetiştirdiği on iki olimpiyat ve elli yedi dünya şampiyonu, yöntemlerinin sertlik ünü ve 1984'te otuz dünya rekorunun on ikisinin Bulgar halterciler elinde olması; yinelenen doping suçlamaları ve 1988 Oyunları'nda saptanan pozitif vakalar; 2008'de Pekin için ön seçilen takımın tamamının pozitif çıkması ve heyetin geri çekilmesi; 1988 Seul'de onu birincilik olmak üzere otuz beş madalyadan 1992 Barselona'da beşi birincilik olmak üzere on sekiz madalyaya geçiş; sporun merkezî planlanması ve desteklenmesi, geçişten sonra tesislerin özelleştirilmesi ve güvenceli kamu desteğinin sonu; 2008'den beri Oyunlar'da Bulgar marşının çalınmaması. Belgesel bir kaynağa değil, fotoğraflanan nesnelerin okunmasına dayanır: Naroden Sport gazetesinin ve birinci sayfa başlıklarının tanımlanması, madalyanın Sofya ДКМС Şehir Komitesi'ne atfedilmesi, eskrim flamasının 1955'e tarihlendirilmesi ve «Sporcunun yardımına» dizisi eserlerinin tanımlanması. «Emeğe ve savunmaya hazır» rozetlerinin Sovyet esinli kitlesel kondisyon programına ait sayılması nesnelerin taşıdığı adlandırmaya dayanır; Bulgar sınavlarının ve barajlarının ayrıntısı kaynakta doğrulanmamış ve genel modele göre betimlenmiştir. Sporcu çocukların gençlik örgütlerince saptanması, usulü betimleyen bir kaynaktan değil, pionerlerin dörtlü müsabaka karnesinin ve Komsomol madalyasının varlığından çıkarılmıştır.