Hat ve bekçileri
Tematik dosya · Dönem: 1946–1989 · Okuma: 8 dk
Bulgar Sınır Birlikleri (Гранични войски): ayrı bir sınıf, ulusal bir gurur ve tuttukları hat.
10 Ağustos 1946'da Ulusal Meclis, Savaş Bakanlığı'nı sınır muhafazasından çıkaran ve İçişleri Bakanlığı bünyesinde bir Sınır Milisi (Гранична милиция) müdürlüğü kuran bir yasayı kabul etti. Metin, personelinin asker haklarına sahip olduğunu belirtiyordu. 27 Ağustos'ta yayımlanan yasa daha o sonbaharda uygulandı: 8 Ekim'de bir Bakanlar Kurulu kararnamesi sınıfın adını Sınır Birlikleri, Гранични войски olarak değiştirdi. 27 Ağustos onların bayramı olarak kalacaktı.
Bu idari doğuş asıl olanı daha o anda söylüyor. Sınır orduya değil, İçişleri'ne, yani Halk Milisi'ni ve Devlet Güvenliği'ni de barındıran bakanlığa emanet edilmişti. Yine de sınıf örgütlenmesiyle, silahıyla ve üniformasıyla askerî olacaktı. Geri kalan her şeyi açıklayan bu istisnai konumdur: itibar, seçilme, ikonografi ve görevin tam niteliği.
Bulgar Sınır Birlikleri'ne ait nesneler: kamuflaj üniforması, sahra telsizi, silahlar, armalar, plaklar ve nişanlar — Collection Cold War Bulgaria
Ayrı bir birlik
Bulgaristan'da da sıkça söylenene bir şerh düşmek gerek: Sınır Birlikleri kesintisiz biçimde İçişleri Bakanlığı'na bağlı kalmadı. 1962'den 1972'ye kadar Milli Savunma Bakanlığı'na geçtiler, sonra varlıklarının kalanı boyunca İçişleri'ne döndüler. Sınır kontrol noktaları ise bu on yıl boyunca İçişleri'nde kaldı.
İstisna özünde doğruluğunu koruyor. Dönemin büyük bölümünde, silah altına çağrılan genç bir Bulgar, hiçbir zaman Savunma Bakanlığı'na bağlı olmadan, üniformayla ve otomatik silahla askerî bir birlikte hizmetini yapabiliyordu. Başka hiçbir birlik bu durumda değildi.
Sınır Birlikleri armaları, kol arması ve Halk Cumhuriyeti'ne ait bir sınır taşının önünde köpekleriyle iki sınır muhafızının fotoğrafı — Collection Cold War Bulgaria
Oğlanların en iyisi
Bu özel statüden bir ün doğuyordu. Sınırlarda hizmet etmek başka yerde etmekten daha değerliydi: köyde sözü edilen tayin, insanı adam eden tayin buydu.
Seçim fiziksel ölçütlerin ötesine geçiyordu. Bulgar bir dosttan derlenen sözlü bir tanıklık, devşirme görevlilerinin yöntemini anlatıyor: apartmanların dibine ve köylere geliyor, büyükannelere soruyorlardı. Bu oğlan sigara içiyor mu? İçki içiyor mu? İyi biri mi? Beden ve zihin olarak sağlam olmak gerekiyordu ve bu sağlamlık, askerlik şubesinde doğrulanmadan önce komşulukta doğrulanıyordu.
Bu ayrıntı önemsiz değil. Bir seçkin sınıfa devşirmenin, yakın çevre gözetimiyle aynı kanaldan geçtiğini gösteriyor: insanların birbiri hakkındaki bilgisinden. Bir dosyaya bakılmıyor, babalara soruluyordu.
Bu bölüm belgesel bir kaynağa değil, sözlü bir tanıklığa dayanıyor. Kendi başına değeri olan yaşanmış bir belleği aktarıyor, ama doğrulanmış resmî bir usulü betimlemiyor.
Yeşil ve köpek
Bir seçkin sınıf imgeleriyle de imal edilir ve Sınır Birlikleri'ninkiler dikkat çekici bir tutarlılık gösterir: yeşil, dağ ve köpek.
Köpek her yerdedir. Sınır taşının önünde Alman kurtlarıyla poz veren erlerin fotoğraflarında. Sınıfın otuzuncu ve kırkıncı yıldönümleri için 1976 ve 1986'da basılan plak kapaklarında; orada sınır muhafızının silueti ile hayvanınki tek bir şeydir. Yerdeki bir izi kaldıran iki adamı gösteren çerçeveli reprodüksiyonda: biri köpekle eğilmiş, öteki ayakta, silah omzunda.
İki sınır muhafızını köpekleriyle bir izi kaldırırken gösteren dönem reprodüksiyonu, çerçeveli, sınıfın yıldönümleri için basılmış plaklarla çevrili — Collection Cold War Bulgaria
Bu imgelem belirli bir görevi anlatıyor: saptamak, izlemek, yetişmek. Bir mevzi savunmak değil, bir istilayı püskürtmek değil. Yeri okumak ve bir izi geriye sürmek.
Sınır Birlikleri'nin kırkıncı yılı için 1986'da basılan plak, hafif makineli tabanca ve zimmetli tabanca — Collection Cold War Bulgaria
Bir devriyenin teçhizatı
Malzeme bu okumayı doğruluyor. Bu birliğin taşıdığı hiçbir şey bir cepheyi tutmak için yapılmamış.
«Amip» denen parçalı desenli kamuflaj kıyafeti ormanlık bir yamaca karışmaya yarıyor. Yıldızlı tokalı deri kemer, tabanca kılıfı, süngü, fişeklikler ve postal torbaları, uzun yürümek için düşünülmüş hafif bir donanım oluşturuyor.
Kamuflaj kıyafeti, yıldızlı tokalı kemer, tabanca kılıfı, süngü, dürbün kılıfı ve Sınır Birlikleri'nin torbaları — Collection Cold War Bulgaria
R-105M sahra telsizi devriyelerle karakol arasındaki bağlantıyı sağlıyordu. Ön yüzünde Rusça kırmızı bir yazı, operatörü düşmanın dinlediğine dair uyarıyor: hatırlatma aygıtın kendi üzerine, göz hizasına, her kullanımda görünecek biçimde basılmış.
Sınır Birlikleri'nce kullanılan Sovyet R-105M sahra telsizi, kulaklığıyla — Collection Cold War Bulgaria
Gerisi iki nesnede toplanıyor. Görülmeden görmek için bir dürbün.
Telemetre skalalı Bulgar OMZ B 8x30 askerî dürbün — Collection Cold War Bulgaria
Ve işaretsiz bir arazide gece rota tutmak için bir bilek pusulası.
Bulgar yapımı bilek pusulası — Collection Cold War Bulgaria
Hat
Geriye bu hattın ne olduğunu söylemek kalıyor.
Bulgaristan'ın güney sınırı Doğu Bloku'nun sıradan bir sınırı değildi: ötesinde NATO üyesi iki ülke, Yunanistan ve Türkiye vardı. Sistemin dış kenarıydı ve öyle tutuluyordu.
Bu hat yalnızca korunmuyor, yönetiliyordu da. 1 Ocak 1948'de pasaport büroları sınır kontrol noktaları olarak yeniden adlandırıldı ve Sınır Birlikleri müdürlüğüne bağlandı. Dağda iz kaldıran aynı sınıf, geçiş noktalarında pasaportları damgalıyordu.
Çünkü yasal olarak çıkmak vardı. Yalnızca nadirdi ve gerekçeliydi. Bu hizmet pasaportu, Alman Demokratik Cumhuriyeti'ne çalışmaya gönderilen bir Bulgar yurttaşına verilmişti: blok içinde izinli bir mesleki seyahat. Binlerce insanın Rodoplar'da aradığı şeyi cebinde taşıyordu.
Mesleki bir seyahat için verilmiş Bulgar hizmet pasaportu; Alman Demokratik Cumhuriyeti'ne çalışmaya gönderilen bir kişiye ait — Collection Cold War Bulgaria
Yine de Alman Demokratik Cumhuriyeti'nde inatçı bir söylenti dolaşıyordu: Bulgaristan Demir Perde'nin zayıf noktasıymış, iki Almanya arasındaki sınırdan geçmesi daha kolaymış. Binlerce kişi bu fikirden yola çıktı. Gerçek bambaşkaydı. 2000'lerden bu yana yürütülen araştırmalar, Bulgar sınırından geçmeye çalışırken öldürülen yirmi bir belgelenmiş Doğu Alman yurttaşı vakası, en az altı yüz doksan beş başarılı geçiş ve bin beş yüzden fazla engellenmiş girişim sayıyor. Bilinen son ölü, düşüşten birkaç hafta önce, Temmuz 1989'da vurulan on dokuz yaşındaki Michael Weber'dir.
Bu rakamlar tartışmalı olmayı sürdürüyor. Bu girişimler üzerine bir çalışmanın ortak yazarı tarihçi Stoyan Rayçevski, Bulgar arşivlerinde toplu veri bulunmadığı ve Stasi arşivlerinin çoğu kez daha yararlı çıktığı için işin güç olduğunu vurguluyor. Başka araştırmacılar belirgin biçimde daha yüksek tahminler ileri sürüyor. Sayım kapanmış değil.
İki gerçekliği birini feda etmeden bir arada tutmak gerek. Sınır Birlikleri, Atlantik İttifakı'yla yüz yüze gelen bir devlet sınırını gözetliyordu ve bu görev gerçekti. Aynı zamanda Rodoplar'da güneye doğru yürüyen yirmi yaşındaki gençleri de yakalıyorlardı. Aynı adam, aynı silah, yerden kaldırılan aynı iz.
Bir madalya şeridinin taşıdığı
Eski bir sınır muhafızı, sınıfın monogramını taşıyan kırmızı bir gömlek üzerine konmuş bir madalya şeridi bırakıyor. Beş nişan: bakanlık yıldönümleri, hizmet yılları, liyakatler.
Eski bir sınır muhafızının beş madalyalık şeridi, İçişleri Bakanlığı Sınır Birlikleri gömleği üzerinde — Collection Cold War Bulgaria
Az şey ve çok şey. Bu nesneler dolu dolu bir hayatı anlattıkları için saklandı: başarılan seçilme, dağ yılları, köyün itibarı. İtibar gerçekti, sonradan uydurulmadı ve onu taşıyan adamlar ülkelerinin jeopolitiğini seçmemişti.
Müzenin bir sınıfın onuru ile bir sınırın işlevi arasında hüküm vermesi gerekmez. Onun işi, ikisinin aynı üniformaya sığdığını göstermektir.
Kaynakta doğrulanan bilgiler: Sınır Milisi'ni kuran ve İçişleri Bakanlığı bünyesine yerleştiren 10 Ağustos 1946 tarihli yasa, 27 Ağustos'ta yayımlanması, 8 Ekim 1946'da Sınır Birlikleri olarak yeniden adlandırılması; 1962-1972 arasında Milli Savunma Bakanlığı'na bağlılık ve bu dönemde sınır noktalarının İçişleri'nde kalması; Bulgar sınırında öldürülen yirmi bir belgelenmiş Doğu Alman yurttaşı vakası, en az altı yüz doksan beş başarılı geçiş, bin beş yüzden fazla engellenmiş girişim, Michael Weber'in Temmuz 1989'daki ölümü; pasaport bürolarının 1 Ocak 1948'de sınır kontrol noktaları olarak yeniden adlandırılması ve Sınır Birlikleri müdürlüğüne bağlanması; rakamların belirlenmesindeki güçlüğün tarihçi Stoyan Rayçevski'ce bildirilmesi ve daha yüksek tahminlerin varlığı. Belgesel bir kaynağa değil, sözlü bir tanıklığa dayanır: metinde de böyle belirtilen, «Oğlanların en iyisi» bölümünde anlatılan devşirme yöntemi. Nesne okumasına dayanır: plakların ve çerçeveli reprodüksiyonun tanımlanması ile sunulan donanımın başka bir birliğe değil Sınır Birlikleri'ne atfedilmesi.